Word lid Bestel gratis

Luchtverontreiniging; wat doet dat met je?

In de vorige nieuwsbrief was een stukje opgenomen van de hand van Christine Strous over de noodzaak om blootstelling van mensen (en met name longpatiënten) aan luchtverontreiniging te verminderen. Naast roken en huisstof, pollen en schimmels vormt luchtverontreiniging een belangrijke, van buiten komende, bedreiging voor de longpatiënt. Blootstelling aan luchtverontreiniging kan astma en COPD veroorzaken, en verergert bestaande klachten bij kwetsbare groepen. Maar hoe zit dat precies, wat doet die luchtverontreiniging met de longen?

Er zijn verschillende vormen van luchtverontreiniging. Fijn stof kennen we allemaal uit de krantenberichten. Die berichten gingen vooral over het niet halen van (Europese) normen en de gevolgen daarvan voor ruimtelijke plannen. Veder zijn er allerlei gasvormige stoffen, die allemaal hun eigen gedrag (en effect op de gezondheid) kennen, zoals Stikstofoxiden en Ozon. De normen voor al die verschillende stoffen zijn voornamelijk gebaseerd op het effect van die luchtverontreiniging op de gezondheid. Vanaf 2015 moeten we overal in Nederland aan de Europese normen voor luchtkwaliteit voldoen. Het effect houdt overigens niet op bij de grens die de norm aangeeft. Ook beneden die grenswaarden kan de luchtverontreiniging wel degelijk nog schadelijk zijn voor de gezondheid. Fijn stof dringt diep door in de luchtwegen en kan daar in het longweefsel ontstekingsreacties veroorzaken. Verder is bekend dat de allerkleinste deeltjes rechtstreeks via de longblaasjes in de bloedbaan terecht kunnen komen en een bijdrage kunnen leveren aan het risico op hart- en vaatziekten. Ozon is een prikkelend gas. Het kan rechtstreeks weefsels (zoals slijmvliezen in de luchtwegen) beschadigen. Je kunt dat merken doordat je luchtwegen dan sneller geïrriteerd zijn (extra hoesten) en aan prikkelende ogen. Ozon komt voornamelijk voor in verhoogde concentraties tijdens mooi zomerweer met weinig wind. Van Stikstofoxiden (een mengsel van NO en NO2) is het vooral het NO2 dat direct schadelijk is voor de mens. NO2 tast het immuniteitsysteem aan, en maakt daarmee de weg vrij voor aandoeningen. NO heeft een heel sterke hemoglobine binding (sterker dan koolmonoxide), waardoor het zuurstoftransport in het bloed wat aan efficiëntie inlevert. Dat is voor mensen met gezonde longen niet zo bezwaarlijk, maar bij patiënten met toch al te weinig “lucht” is dat een extra belasting. Gelukkig wordt NO in de lucht vrij snel omgezet in NO2. Ozon en stikstofoxiden vormen samen met andere gassen in de lucht een basis voor allerlei reacties waarbij ook weer heel fijne stofdeeltjes ontstaan. Zo is er dus vooral bij mooi zomerweer een kringloop gaande die we met Smog aanduiden.

Smog

Het woord smog is een samentrekking van de Engelse woorden Smoke en Fog (rook en mist) en geeft in feite heel goed weer wat er bedoeld werd. In Londen in de jaren 50 kwamen langdurige perioden voor waarin, als gevolg van industriële uitstoot en het stoken van kolen voor verwarming, een dichte nevel van roetdeeltjes en mist zorgde voor veel hinder, ziekte en zelfs sterfte. Tegenwoordig wordt met smog bedoeld dat (gedurende een periode) de lucht extra vervuild is door een mengsel van Stikstofoxiden en Ozon (in de zomer), of door fijn stof (in de winterperiode). Een heel bijzonder effect is de smog die ontstaat in de nacht van 31 dec. op 1 januari, door het afsteken van vuurwerk. Bij windstil weer lopen de concentraties aan deeltjes in de lucht zeer hoog op. Veel mensen krijgen daardoor klachten.

Wat veroorzaakt de meeste effecten?

Welk deel van de luchtverontreiniging nou het meest schadelijk is, is niet helemaal duidelijk. Wel duidelijker is dat fijn stof uit de uitlaat van auto’s heel schadelijk is voor de gezondheid, vooral de roetdeeltjes van diesel motoren. Ook de slechte verbranding van de toegevoegde olie in tweetakt motoren (brommers) levert een mengsel op wat schadelijk is voor de longen, vooral omdat er heel veel kleine (stof en roet) deeltjes gevormd worden.

Kwetsbare groepen

Bij jonge kinderen zijn de longen nog volop in ontwikkeling. Daarom zijn zij extra kwetsbaar voor factoren die het risico op astma vergroten. Vooral de verkeersgerelateerde luchtverontreiniging (uitlaatgassen en roetdeeltjes) veroorzaken veel schade aan de longen. Je mag dat vergelijken met roken. Daar zijn het ook weer vooral de roet- en teer- deeltjes die schadelijk zijn. Daarom adviseren gezondheidskundigen om b.v. scholen en kinderdagverblijven niet dicht bij wegen te bouwen. (liefst minimaal 300 m van een snelweg en 50 m van drukke doorgaande wegen. Ouderen en astma COPD patiënten zijn ook extra gevoelig voor luchtverontreiniging. De combinatie van warmte, droogte en smog op een warme zomerse dag leidt vaak tot extra klachten.

Tja en hoe zit dat nou met die snelheidsverhoging van het verkeer op de snelweg? Door harder te gaan rijden verbruikt een auto meer brandstof. Daardoor neemt de productie van CO2, maar ook die van stikstofoxiden toe. Tegelijkertijd neemt de roetemissie weer wat af. Belangrijker nog is het effect van ongelijkmatige snelheid (afremmen en weer optrekken). Dan nemen juist de emissie van fijn stof en roet toe. Het gelijkmatig rijden was bij de 80 km zones op een aantal snelwegen de belangrijkste reden van de luchtkwaliteitsverbetering.

Wat kunt u zelf doen?

Niet ademen is geen optie. De mens kan maar een paar minuten zonder lucht. Maar, tijdens een smogdag je rustig houden is heel goed. Zo’n warme zomerse dag vraagt echt om aanpassing van je gedrag. Veel drinken, rust, en minder bewegen op het warmste deel van de dag is echt belangrijk. Hetzelfde geldt bij windstille dagen in de herfst en winterperiode. Met oud en nieuw is het voor longpatiënten aan te bevelen binnen te blijven met gesloten ramen, zeken de eerste uren van het Nieuwe jaar..

 

Hans Kruyt

Heeft u vragen? Wij helpen u graag.
E-mail
Stel uw vraag aan het regiopunt via e-mail.
Ontmoet elkaar
Kom in contact met anderen met een longziekte.
Longforum
Deel uw ervaringen of stel uw vraag aan een longarts.